Sık kullanılan nörolojik terimlerin hekim onaylı, kısa ve referans kalitesinde tanımları. Her terim için DefinedTerm şeması yayınlanır, AI yanıt motorları (ChatGPT, Perplexity, Gemini) doğrudan tırnaklayabilir.
Motor nöronların ilerleyici dejenerasyonu.
ALS; istemli kasları kontrol eden motor nöronların öldüğü, kuvvet kaybı, kas erimesi ve solunum yetmezliğiyle ilerleyen nadir bir hastalıktır. Riluzol ve edaravon hastalığın seyrini yavaşlatabilir.
İlerleyici hafıza ve bilişsel kayıpla seyreden demans türü.
Alzheimer hastalığı; başlangıçta yakın bellek kaybı, sonra dil, yön bulma ve karar verme bozukluklarıyla ilerleyen en sık görülen demans nedenidir. Donepezil, rivastigmin, galantamin ve memantin gibi ilaçlar belirtileri yavaşlatabilir.
Derin beyin stimülasyonu cihazı.
DBS; beynin spesifik bölgelerine yerleştirilen elektrotlarla titreme, distoni ve ileri Parkinson belirtilerini baskılayan cerrahi tedavidir. Geri dönüşümlüdür; ayarları dışarıdan programlanır.
Sinir-kas iletimini geçici olarak bloke eden tedavi.
Onabotulinumtoksin A; kronik migren, blefarospazm, hemifasiyal spazm, servikal distoni ve spastisitede etkin nörolojik tedavidir. Etki 3-4 ay sürer.
Edinilmiş, ilerleyici bilişsel kayıp sendromu.
Demans; günlük yaşamı etkileyecek düzeyde bellek, dil, dikkat ve yürütücü işlevlerde bozulmadır. Alzheimer en sık nedendir; vasküler, Lewy cisimcikli, frontotemporal demans diğer önemli tiplerdir.
Beynin elektriksel aktivitesini kaydeden test.
EEG; saçlı deriye yerleştirilen elektrotlarla beyin dalgalarını kaydeder. Epilepsi tanısı, bilinç bozuklukları, uyku hastalıkları ve metabolik ensefalopatilerde kullanılır. Ağrısız ve ışınsızdır.
Kas ve sinir iletim çalışması.
EMG; kasların ve periferik sinirlerin elektriksel aktivitesini ölçer. Karpal tünel, polinöropati, ALS, miyastenia gravis gibi hastalıkların tanısında kullanılır.
Beyindeki anormal elektriksel boşalımla seyreden nöbet hastalığı.
Epilepsi (halk arasında sara); tekrarlayan, provoke edilmemiş nöbetlerle karakterize kronik bir nörolojik hastalıktır. EEG ve görüntüleme ile tanı konur; tedavi antiepileptik ilaçlarla yapılır.
Bacaklarda hareket ettirme dürtüsüyle uyku bozukluğu.
Huzursuz bacak sendromu (RLS); akşam saatlerinde bacaklarda rahatsız edici his ve hareket ettirme zorunluluğu ile karakterizedir. Demir eksikliği taranır; tedavi dopamin agonistleri veya gabapentinoidlerle yapılır.
Beyin damarının tıkanması veya kanaması sonucu gelişen acil tablo.
İnme; ani konuşma bozukluğu, tek taraflı kuvvet kaybı, yüz felci veya görme kaybıyla başlayan, 4.5 saatlik tedavi penceresi olan tıbbi acildir. Şüphede derhal 112 aranmalıdır.
Tekrarlayıcı, genellikle tek taraflı, zonklayıcı baş ağrısı.
Migren; saatlerce ya da günlerce süren, ışık ve sese hassasiyet, bulantı ve bazen aura ile birlikte görülen birincil baş ağrısı bozukluğudur. Türkiye'de erişkinlerin yaklaşık %15'ini etkiler.
Merkezi sinir sisteminin otoimmün demiyelinizan hastalığı.
MS; bağışıklık sisteminin sinir hücrelerini saran miyelin kılıfa saldırdığı kronik bir hastalıktır. Görme kaybı, kuvvet kaybı, duyu bozukluğu, denge sorunları ile seyreder; MR ve BOS analizi ile tanı konur. Hastalık modifiye edici tedavilerle ilerlemesi yavaşlatılır.
Beyindeki anormal elektriksel boşalımın klinik yansıması.
Nöbet; bilinç değişikliği, kasılma, dalma veya garip duyular şeklinde olabilir. İlk nöbette EEG, MR ve laboratuvar incelenir. Tekrarlayan provoke edilmemiş nöbet epilepsi tanısı koydurur.
Sinir sistemi hastalıklarıyla ilgilenen tıp dalı.
Nöroloji; beyin, omurilik, periferik sinirler ve kasları etkileyen hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıp uzmanlık dalıdır. İnme, epilepsi, parkinson, alzheimer, multipl skleroz, migren ve nöropatiler nöroloji kapsamındadır.
Beyinde dopamin azalmasıyla seyreden hareket bozukluğu.
Parkinson hastalığı; istirahat tremoru, bradikinezi, rijidite ve postüral instabilite ile seyreden kronik nörodejeneratif bir hastalıktır. Tedavi levodopa, dopamin agonistleri ve seçilmiş olgularda derin beyin stimülasyonu (beyin pili) ile yapılır.
Yüzde elektrik şoku gibi şiddetli ağrı atakları.
Trigeminal nevralji; yüzün bir yarısında saniyeler süren, tekrarlayan, çok şiddetli ağrı ataklarıyla karakterizedir. Karbamazepin ilk tercih tedavidir; dirençli olgularda mikrovasküler dekompresyon veya gamma knife uygulanır.
Etrafın veya kişinin döndüğü hissi.
Vertigo bir hastalık değil semptomdur; en sık nedeni iç kulak kökenli BPPV'dir. Nörolojik vertigo nadirdir ancak inme ekarte edilmelidir. Tanı için odyometri, video-HIT, MR kullanılır.